2 اينها كه گفتيم به محاكم اوليهء تفتيش عقايد در نواحى اروپا چون ايتاليا و فرانسه و آلمان مربوط بود ، اما محاكم تفتيش عقايد در اسپانيا مستقل از ديگر محاكم بود و انگيزهء تشكيل آن يك انگيزهء صرفا دينى بود و بس كه در موقعيتى خاص به وجود آمد . محاكم تفتيش در آراگون از اوايل قرن سيزدهم به وجود آمد و در سال 1242 براى آن مقررات تازه‌اى وضع گرديد كه بعدها در نظام محاكم اسپانيا تأثير بسزا داشت . اين محكمهء آراگونى را محكمهء قديم مىگويند . سالها در تعقيب آلبيگائيان وقت صرف كرد تا مگر دعوت آنان را در آراگون بىاثر سازد و ازاين‌رو پس از مدتى به صورت يكى از وحشتناكترين محاكم درآمد . محاكم تفتيش اسپانيا با اين همه در آغاز كار بود و فعاليت دامن گسترده‌اى نداشت . در سالهاى بعد ميان اسپانياى مسيحى و اسپانياى مسلمان برخوردهايى به وجود آمد ، اسپانياى مسيحى در ميدان جنگ و سياست بر اسپانياى مسلمان برترى يافت و اين امر سبب شد كه تعصب مذهبى در ميان مسيحيان اسپانيا افزونتر گردد : ملت اندلس از آغاز قرن چهاردهم عبارت از طوايف بزرگى از باشندگان ( مدجنون ) بودند كه در سرزمين قديم خويش در قشتاله و آراگون مىزيستند و باقيماندهء اندكى كه در مملكت كوچك غرناطه كه سرنوشت محتوم آن ديگر از افق پديدار گشته بود ، زندگى مىكردند . در اين سالها امواج تعصب دينى يهوديان مسيحى شده ) sosrevnoC ( را دربرگرفت . بسيارى از اينان كه به تازگى به مسيحيت گرويده بودند مناصب بزرگ كليسا و مجلس مشاورهء سلطان را اشغال كرده بودند و به سبب اموال و نفوذ خود ، در دولت و اجتماع نفوذ و مكانت عظيمى حاصل كرده بودند . بزرگان كليسا در آنان به ديدهء ترديد مىنگريستند و آنان را از يهوديانى كه بر دين قديم باقى مانده بودند خطرناكتر مىدانستند و به الحاد و ارتداد متهم مىساختند و مىگفتند كه در نهان شعائر مذهبى خود را اجرا مىكنند . در سال 1465 در عهد